Iki Namazin ardicil qilinmasi.

IKI NAMAZIN ARDICIL QILINMASI Goresen iki namazi bir-birinin ardinca ardicil olaraq qilmaq duzgundurmu? Bu sual hal-hazirda bir coxunu dusundurur. Xususen de, haqq axtaran gencler iki namazin ardicil qilinmasinin duz ve ya sehv olmasini tez-tez arasdirirlar. Cox vaxt biz bu sualla qarsilasiriq: Zohr ve esr, megrib ve isanamazlarini ardicil olaraq birini digerinden sonra qilmaq meqbul sayilirmi? Cavab: Ilk novbede qeyd edek ki, uc mezheb - maliki, safei, henbeli - iki namazin ardicil qilinmasini seferde olan insan ucun meqbul hesab etmisler. Lakin bununla bele, yagis, xestelik, qorxu ve diger uzurlu hallarda ikinamazin ardicil sekilde qilinmasi meselesi bu mezhebler arasinda fikir ayriligina sebeb olmusdur. Henefi mezhebi ise iki namazi bir-birinin ardinca qilinmasini Erefeden (Mekkede dag adi) basqa yerde, umumiyyetle, qadaganetmisdir. Sie mezhebi iki namazin ardicil sekilde qilinmasinin duzgunluyunu qeyd etmis ve butun hallar (seferde, evde, herbde ve s.) ucun bu isin caiz oldugunu bildirmisdir. Sieler bu ve diger ser`i hokmlerde Allah ve onun resulunurehber tutaraq, hemcinin Qur`ani-kerime, Peygemberin (s) sehih, mo`teber hedislerine istinad ederek fikir ireli sururler. Yuxarida qeyd edilen hokm baresinde ise kifayet qeder delil ve subut vardir. Eziz oxucu, hemin delilleri diqqetine catdirmaq isterdik. Bu deliller iki qisme bolunur. Qur`an ayeleri, Peygemberin (s) sehih hedisleri. 1- QUR`AN AYELERI Qur`ani-kerimde namazin vaxtlarina isare eden bir nece aye vardir. Hemin ayeler namazlarin qilinma vaxtini te`yin ederek, onu uc yere bolur. Burada o ayelerin muxteser tefsirin vermekle qeyd edirik. Allah-taala buyurub: `Gun batandan qaranliq dusenedek namazini qil. Ve habele seher namazini ve seher namazinda hami hazir olsun.` AYENIN TEFSIRI Allah-taala ilk novbede, bu aye ile Peygembere (s) namaz qilmagi emr edir. Hemin namaz - zohr, esr, megrib ve isa ve subh namazi olan gundelik namazlardir. Sonra Allah- taala bu namazlarin qilinma vaxtini zohr (gunesin zenitnoqtesi), axsam (gece), seher kimi uc vaxtda te`yin ederek Peygemberine beyan edib buyurur: (Li dulukis sems) Bu zohr vaxtidir. Gunesin zenit noqtesine addadigi vaxt. Megribe qeder davam eden bu muddet zohr ve esr namazlari ucun musterek vaxt hesab edilir. Sadece olaraq, zohr esrden evvel gelir. (ila geseqil- leyli)- ifadesi ise `gece qaranliq dusenedek` me`nasini verir ki, bu da megrib ve isa namazlarinin vaxtinin qurtarmasina isare edir. (Geseq) kelmesi zulmetin cem olmasi ve gece yarisini bildirir. Ye`ni ayeden cixan me`naya gore, megrib ve isa namazlarinin vaxti gece yarisinda qurtarir. Hemin zaman cercivesi bu namazlar ucun musterek vaxt hesab edilir.Sadece olaraq, megrib namazi isa namazindan evvel qilinir. Imam Razi bu ayenin tefsirini bele aciqlayir: ( Geseq) kelmesi qaranligin dusmesi kimi tefsir edilse bu, megrib namazinin vaxtina isare edecekdir. Gunesin zenit noqtesine addamasi da zohr ve esr namazlarinin vaxtina delaletedir ve bu vaxt cercivesi hemin namazlar ucun musterek vaxt hesab edilir. Megribin baslanmasi megrib ve isa namazlarinin vaxti olub onlarin arasinda musterek vaxt kimi hesab edilir. Bu da zohr ve esr, megrib ve isa namazlarinin ardicil qilinmasinin duzgun oldugunu deyir. (`Ve qur`anel-fecri`) ise subh namazinin vaxtidir. (`inne qur`anel-fecri kane meshuden`) Ye`ni: `Gece ve gunduz melaikesi subh namazinin vaxtina sehadet verir.` Allah-taala diger ayede buyurur: `Gunun baslangicinda, sonunda, ve gecenin vaxtinda namaz qil ki, heqiqeten yaxsiliqlar pislikleri aradan qaldirir. Bu, oyud alanlara bir oyuddur.` AYENIN TEFSIRI Feqihler ve tefsir alimleri bildirmisler ki, bu ayede qeyd edilen namaz gundelik qilinan bes vacib namazi nezerde tutur. Ayeden gorunduyu kimi, burada namazin yalniz uc vaxti bildirilir. Ye`ni, (terefeyin-nehar) - gunun baslangici ve sonu - demekle iki vaxt gosterilir. Naharin birinci terefi - gunun baslangici subh namazinin vaxti, naharin ikinci terefi - gunun sonu ise zohr ve esr namazlarinin vaxtidir ve bu vaxt da gunesin zenitnoqtesini addamasi ile baslayib gunun sonunadek, gunesin qurubunadek davam edir. Hemin zaman cercivesi zohr ve esr namazlari ucun musterek vaxt hesab edilir. (ve zulefen minel-leyli) (gece vaxti); bu da ucuncu vaxtdir ki, megrib ve isa namazlari ucun musterek vaxt kimi te`yin edilmisdir. Hemin vaxt olcusu gunesin qurub etmesinden (megrib) ta gece yarisinadek davam edir. Elbette ki, burada da megribnamazi isa namazindan evvel qilinir. Daha bir Qur`an ayesine nezer salaq: `Her ne deyirler, sebr et ve Rebbine gunes dogmadan ve gunes batmadan once sitayis et. Ve elece de gecenin bir bolumunde ve her secdeden sonra Ona sitayis et.` AYENIN TEFSIRI Feqihler ve tefsir alimleri bu ayeni arasdiraraq bildirmisler ki, Allah- taala burada bes vacib namazlara isare etmisdir. Hemin ayelere diqqetle nezer yetirsek gorerik ki, burada da namazlarin mehz uc vaxtda qilinmasi beyanedilir: (qeble tuluis-semsi) (gunes dogmadan); bu, subh namazinin vaxti olub, gunes cixanadek davam edir. (ve qeblel gurubi) (gunesin batmasindan evvel); bu da zohr ve esr namazlarinin musterek vaxtidir ki, gunes batanadek davam edir. (ve minel-leyli fesebbihu) (ve gecenin bir bolumunde Ona sitayis et); ye`ni gecenin bir (ilk) hissesinde namaz qil. Gecenin ilk hissesinde qilinmasi vacib olan namaz megrib ve isa namazlaridir ve bu vaxt cercivesi qeyd olunan namazlar ucun musterekvaxt kimi te`yin edilmisdir. (ve edbares-sucudi) (ve her secdeden sonra Ona sitayis et); ye`ni vacib secdelerden sonra Allaha sitayis et. Tefsir alimlerinin bildirdiklerine gore buradaki vacib secdeler megrib ve ya isa yaxud da gece namazinin secdelerine isare edir. Eziz oxucu, ayelerden sene aydin oldu ki, gundelik vacib namazlar uc vaxtda te`yin edilmis ve iki namazi (zohr ve esr, megrib ve isa) ardicil olaraq qilmaq caizdir (duzgundur). Sozsuz ki, bu namazlarin ayri- ayriliqdaqilinmasi vacib olsaydi, Allah-taala oz kitabinda hemin bes vaxta isare ederdi. PEYGEMBERIN (S) HEDISLERI Qeyd edilen iki namazin ardicil sekilde qilinmasinin duzgunluyunu bildiren bir cox Peygember (s) hedisleri vardir. Bu hedislerden belli olur ki, hetta xususi hallar (yagis, herb, sefer hali) olmadan bele, Hezret Peygember(s) iki namazi ardicil olaraq qilardi. Bunun sebebini Peygemberden (s) sorusduqda buyurardi: `Ona gore ki, isteyirem ummetim ucun asanliq yaransin. Isteyirem ki, ummetimi cetinlik ve eziyyete salmayim.` Ye`ni, ummetim ucun rahatliq ve azadliq isteyirem. Eger isteseler namazlarini cem sekilde qila bilerler (iki namazi). Cunki iki namazin ardicil olaraq qilinmasi rahatliq yaradir. Xususen de, is adamlari ucun. Aydin meseledirki, ser`i cehetden arxayinliq kesb edib iki namazi ardicil qilmaq mueyyen is ve ya senetle mesgul olan adam ucun daha asan, daha rahatdir. Lakin iki namazin ayri- ayriliqda, muxtelif vaxtlarda qilinmasi be`zi cetinlikleresebeb olur. Ye`ni isle mesgul olan adam namaz qilmaq ucun gorduyu isi mueyyen vaxt cercivesinde terk etmeli, yuyunmali, paklanmali, paltarini deyismeli, destemaz almali, namaz ucun munasib yer tapmali ve i. a. Butunbunlardan sonra, ise baslamaq ucun is paltarini geyinmeli ve is yerine qayitmalidir. Ise yenice basladigi zaman ise eger zohr (ve ya megrib) namazini qilmisdirsa, birde gorecek ki, artiq esr (ve ya isa) namazinin vaxtiyaxinlasir. Bu adam mecbur olur ki, yeniden paltarini deyissin, yuyunsun, isini yarimciq qoysun ve i.a. Bir sozle, meseqqet, cetinlik, is yerinde naraziliq ve s. sebeb olan hallar meydana cixir. Allah-taala ise buyurub: `Allah iradesi size cetinlik deyil, rahatliq diler.` `O, dinde (Islamda) size hec bir cetinlik yaratmadi.` Mehz buna gore de Peygember (s) buyurmusdur: `Isteyirem ki, ummetim ucun asanliq yaransin. Isteyirem ki, ummetimi cetinlik ve eziyyete salmayim.` Eziz oxucu, bu movzu ile bagli daha bir nece hedisi diqqetine catdirmaq isterdik. Ibn Abbas demisdir: `Resulullah (s) Medinede zohr ve esr namazini, qorxu ve ya sefere cixma hali olmadan, bir yerde qildi.` Revayet olunur ki,bunun sebebini ibn Abbasdan sorusduqda, o, bele cavab vermisdir: `Istedi ki, ummetinden hec kimi eziyyete salmasin.` Basqa bir yerde ibn Abbasin dedikleri bu cur revayet olunur: `Medinede Peygember (s) namazini 7 ve 8 reket qildi: Megrib ve isa, zohr ve esr.` Ibn Abbasdan neql olunan diger bir hedisde deyilir: `Resulullah (s) qorxu ve ya sefer etme erefesinde olmadan zohr ve esri, megrib ve isani bir yerde qildi. Peygemberin (s) ne ucun bele etdiyini ibn Abbasdan sorusduqda o,dedi: Istedi ki, ummetini eziyyete salmasin.` Teberani ibn Mes`uddan neql ederek demisdir: `Peygember (s) Medinede zohr ve esri, megrib ve isani bir yerde qildi. Peygemberden (s) bunun sebebini sorusduqda, buyurdu: Bunu etdim ki, ummetim eziyyete dusmesin.` Qorxu hali olmadan, sefer etmeden, yagisli gun olmadan, Peygemberin (s) iki namazi bir yerde, ardicil sekilde qilmasinin sebebini Abdullah ibn Omerden sorusduqda, o, bele cavab vermisdi: `Bunu etdi ki, ummeti eziyyetedusmesin.` `Sehih Muslim`de ibn Abbasin dediklerini Abdullah ibn Sefid bele neql edir: `Resulullahin zohr ve esri, megrib ve isani bir yerde qildigini gordum.` Abdullah ibn Sefid deyir ki, bu sozlerin duz olmasina sekk etdim. Ebu Hureyrenin yanina geldim ve o da, Ibn Abbasin dediklerini tesdiq etdi. IKI NAMAZIN ARDICIL OLARAQ QILINMASI EHLI-BEYTIN NEZERINDE Peygemberin (s) me`sum Ehli-beyti de iki namazin ardicil qilinmasinda icaze verilmis ve bunu caiz (duzgun) hesab etmisler. `Bir kisi iki namazi bir-birinin ardinca, sebeb olmadan bele, qilinmasi haqda Imam Sadiqden (e) sorusdu. Imam bele buyurdu: Resulullah artiq bunu etmisdir ve isteyi de bu olmusdur ki, ummetini hemin emelle rahat etsin.` `Evveller varli olan kisi indi kasib oldugunu Ehli- beytin 11-ci imamina (Imam Hesen Esgeri) sikayet etdikde, Imam bele buyurdu: Iki namazi bir-birinin ardinca qil, isteyine yetersen.` Hedisden gorunduyu kimi iki namazi ardicil qilinmasi kasibligin aradan getmesine ve ruzinin coxalmasina sebeb olur. Basqa bir hedisde Imam Sadiq (e) buyurub: `Heqiqeten Resulullah hec bir sebeb olmadan zohr ve esr namazlarini ardicil sekilde qildi. Omer Ona dedi: Ya Resulellah, namazda bir seymi bas verdi? Resulullah buyurdu: Yox, hec nebas vermedi, lakin istedim ki, ummetim ucun asanliq yaransin.` Eziz oxucu, indi ozun dusun: Iki namazi ardicil olaraq qilmaq efzeldir, yoxsa ayri-ayriliqda?! Qur`ani-kerim ve Peygemberin (s) hedisleri iki namazin ardicil qilinmasini duzgun ve efzel bilirse, subhesiz ki, namazin bu curqilinmasi daha gozel ve meqsedeuygundur. Gelin, bir Qur`an ayesine nezer salaq: `Rebbimizin bagislanmasi ve teqvalilar ucun hazirlanmis, eni butun goyler ve yer qeder olan cennete olan varmaq uzre bir- birinizi qabaqlayin.` Ayeden gorunduyu kimi, Allah- taala ilahi rehmete ve megfirete sebeb olan seyleri elde etmek ucun telesmeyi tovsiye edir. Aydin meseledir ki, namaz, heqiqeten de, rehmet ve megfirete sebeb olur. Duzgun qilinan zohr namazindansonra esr ve megrib namazindan sonra isa namazi birbasa, ardicil olaraq yerine yetirilerse, elbette ki, bu, Allahin megfiretine sebeb olacaqdir. Diger ayede oxuyuruq: `Xeyir islerde bir-birinizi qabaqlayin.` Allah-taala Qur`anda bizleri xeyirli emellere cagirir ve bu isde telesmeyi tovsiye edir. Me`lumdur ki, namaz emellerin en feziletlisi ve ezemetlisidir. Ona gore de, iki namazi Allahin beyan etdiyi ve Peygemberin (s)buyurdugu kimi ardicil qilmaq xeyirli emellerin en umde temelidir. Ehli-beytden neql edilmis hedislere bir daha nezer yetirek. Imam Riza (e) buyurmusdur: `Her bir namazin uc vaxti vardir: birinci vaxti, orta vaxti, axir vaxti. Birinci vaxt - Allahin razi qaldigi, orta vaxt - Allahin efvetdiyi, axir vaxt ise - Allahin bagisladigi vaxtdir. Birinci vaxt en feziletli vaxtdir.` `Bir kisi imam Rizadan (e) namazin en feziletli vaxti haqqinda sorusur. Imam (e) cavab verir ki, birinci vaxt ve elave olaraq deyir: Resulullah buyurmusdur: Heqiqeten Allah- taala telesdirilen xeyirli emeli sever.` `Zohr ve esr namazlarinin vaxti haqqinda Imamdan (e) sorusduqda, O, bele cavab verdi: Eger gunes zevaldan adlasa, artiq iki namazin (zohr ve esr) vaxti daxil olmusdur.` Qeyd olunan ayeler ve hedislerin serhinden sonra ekser feqihler iki namazin ardicil qilinmasinin caiz oldugunu, ayri-ayriliqda qilinmasinin ise feziletli olmasi fetvasini vermisler. BEHSIN NETICESI Aciqlama verdiyimiz aylerden ve hedislerden belli oldu ki, iki namazin ardicil qilinmasi caizdir ve burada hec bir xelel yoxdur. Bu aye ve hedislerden basa dusduk ki, soyuq, yagis, herb, sefere cixmaq hallari ve digersebebler olsa da- olmasa da, iki namazi ardicil qilmaq feziletli ve meqsedeuygundur. Ilahi kelamlardan ve Ehli-beytin buyuruqlarindan oyrendik ki, iki namazin ardicil qilinmasi ruzinin artmasina, Allahin megfiretine sebebolur. Hemcinin derk etdik ki, namazin bu cur qilinmasi ilahi rehmete ve xeyirli emele telesmeye getirib cixarir. Teeccubludur ki, be`zi sexsler iki namazin ardicil qilinmasinin duzgunluyunu beyan eden ayeleri, Peygember (s) hedislerini bile-bile, namazin bu cur qilinmasinin caiz olmadigini iddia edirler. Goresen, onlar soz`muharibesine` qalxiblar, yoxsa heqiqi Islami mesxereye qoyublar? En acinacaqlisi ise budur ki, onlar bu aye ve sehih hedisleri oxuyur, bilir ve bununla bele yene de naqis iddalarini ireli surur, qeyd olunan hokmu, hedisleriinkar edirler. Dahi alim Seyyid Serafeddin (Allah ondan razi olsun) deyir ki, basqa mezheblerin alimleri ile gorusduyum zaman onlar da iki namazin ardicil qilinmasinin duzgun olduguna inandiqlarini mene bildirmisler. Lakin, onlarindediyine gore, avam camaatin qorxusundan bu isi bildirmeye cur`et etmirler. Gorunur, bu `alimler` Allahin buyurdugu ayeden xebersiz ve qafildirler. Allah-taala buyurub: `Onlar ki, Allahin peyamlarini catdirib, Ondan qorxar ve Ondan savayi hec kesden qorxmazlar ve Allah emelleri hesablamaq ucun kifayetdir.` Bu `alimler` yaddan cixarirlar ki, Allah buyuruqlarina xilaf cixib iki namazin ayri- ayriliqda qilinmasi fikrini yaymaqla bir cox is ehlinin namazdan yayinmasina, onu terk etmesine ve bu insanlarin namaza sehlenkaryanasmasina sebeb olurlar. Bir fakt olaraq bildirmeliyik ki, bir-birinin ardinca qilinan iki namaz, umumilikde, namazin qorunmasina sebeb olan muhum amildir. Allah-taala buyurub: `Namazlari ve orta namazi qoruyun. Muti`cesine Allah ucun qiyam edin.` SER`I MESELE Qeyd olunan hedisle bagli feqihlerin bildirdiyi bir ser`i meseleni diqqetinize catdirmaq isterdik: Namazin vaxti yetisdikde, onun yerine yetirilme muddeti bu namazin birinci vaxtina mexsusdur ve teqriben 4 deqiqe miqdari qederdir. Sonraki vaxt ise hemin iki namaz ucun musterek vaxt hesab olunur. Meselenin izahi: Eger zohr namazinin vaxti yetisse, bu namazin yerine yetirilme muddeti birinci vaxt olub zohr namazina mexsusdur (3-4 deq.) Sonra megribe qeder davam eden zaman olcusu zohr ve esr namazlari ucun musterekvaxt hesab edilir. Bu hokm eyniyle megrib namazina da aiddir. Megribin birinci vaxti namazin yerine yetirilme muddeti qeder olub, yalniz megrib namazina mexsusdur. Bu qisa zaman cercivesinden sonraki muddet ise, ye`ni geceyarisinadek davam eden vaxt, megrib ve isa namazlarinin musterek vaxtidir. Demeli, zohr namazindan sonra birbasa esr namazini qilan sexse deyilse ki, sen esr namazini vaxtindan evvel qilmisan, bu duz fikir olmaz. Cunki hemin sexsin namaz qildigi vaxt, zohr ve esr namazlarinin musterek vaxtidir. Buhokm megrib ve isa namazlarina da samildir. Sehih kitablarinda (`Sehih Buxari`, `Sehih Muslim`) revayet olunur ki, Peygember (s) Erefede (dag adi) zohr ve esr namazlarini bir-birinin ardinca qilmisdir. Sual oluna biler: meger, Peygember (s) esr namazini vaxtindanevvel qilmisdir? Eger desek ki, Peygember (s) esr namazini vaxtindan evvel qilib, bu batil fikirdir. Cunki Allah Resulunun namazi vaxtindan evvel qilmasi qeyri-mumkundur. Eger desek ki, vaxtinda qilib, (sozsuz ki, bu beledir) onda zohrnamazindan sonra birbasa esr namazini qilmaq duzgun ve ve efzeldir (cunki bu Peygember (s) emelidir). Netice: Heqiqeten, esr namazi zohr namazindan sonra birbasa qilinir. `Heqiqeten bu oyud-nesihetdir. Kim istese, ondan oyud alar.` (Onu yadinda saxlayar). SON SOZ Eziz muselman qardas! Islam Ilahinin buyurduqlarina teslim olmaq ve Allah-taalanin emrlerini xalislikle yerine yetirmek dinidir. Eziz oxucu, bu kitabin birinci fesilinden oyrendik ki, secde yalniz yer uzerine vacibdir. Dosenecek esyalara, pambiq ve ya yundan hazirlanmis geyimler uzerine secde caiz deyildir. Ikinci fesilden de oyrendik ki, iki namazin ardicil olaraq qilinmasi duzgundur ve bu cur namazda hec bir xeta, sehv, iskal yoxdur. Eksine, bu emel musteheb emellerdendir. Eziz muselman qardasim! Butun bu deyilenlerden sonra, hemin dini emrlere teslim olmaq, onlara oldugu kimi emel etmek ve gelen ibadetlerinde bu hokmleri yerine yetirmeyin artiq sene vacibdir! Eger yer uzerine secde edirdinse, insaAllah, namazlarin sehihdir. Yer uzerine secdenin vacibliyini bilmemisense ve namazlarinda dosenecek, geyim esyalari uzerine secde etmisense, namazlarin yene de sehihdir. Qezasini da,qilmaq vacib deyil. Lakin yer uzerine secdenin vacib oldugunu bildikden sonra, secde edilmesi caiz olmayan esyalar uzerinde namaz qilarken secde etmeyin duzgun olmaz ve bu nov namazin batildir. Allahdan dileyek ki, ona itaet etmekde ve Onun raziligini qazanmaqda bizleri muveffeq etsin. Bizi gunahlardan cekindirsin. Allahin salavat ve salami olsun Onun peygemberine ve Peygemberin (s) pak Ehli- beytine! ==
Muellif: Meshedi Vasif

<<<Geri qayit<<<
wap.ziyaret.im ... Создай сайт! Create site!